Her ne kadar uzun zamandır vertigo kelimesi bir hastalık adı gibi kullanılsa da aslında vertigo bir sendromdur (sebepleri aynı olan semptomlar kombinasyonudur). Vertigo, insanın kendinin veya çevresinin hareketi illüzyonudur. Vertigo bir hastalık değil, vestibüler sistemin akut asimetrisinin neden olduğu bir bozukluktur. Bazı vertigo türleri kendiliğinden oluşurken, bazı türleri baş pozisyonu kaynaklı orta kulak basıncında değişikliğe sebep olan manevralarla (öksürme, hapşırma veya valsalva manevrası vb.) ortaya çıkabilir.

Vertigoda hareket illüzyonunun yanı sıra genellikle mide bulantısı, kusma, halsizlik, dengesizlik, uzaysal oryantasyon kaybı gibi semptomlar da eşlik eder. Vertigo ve dengesizlik sık karşılaşılan multidisipliner bir sendromdur. Vestibulopati hastaların hayat kalitesini ciddi anlamda kötü etkilemektedir, hatta uzun süren vestibulopatilerde anksiyete, duygu durum bozuklukları, hareket kısıtlanması ve işgücü kaybı, düşme riski gibi birtakım sağlık ve sosyal sorunların tetikleyicisi olabilmektedir.

PERİFERİK VERTİGO
Periferik nedenlerde oluşan vertigo şeklidir. Vestibüler sistem ve 8. çift kranial sinir olan n. vestibulocohlearis’in etkilenmesiyle meydana gelmektedir (Şahin, 2009). Periferik vestibüler sistemi etkileyerek vertigoya neden olan meniere, bening proksismal pozisyonel vertigo, vestibüler nöronit, otoskleroz, otitis media, servikal vertigo ve perilenf fistülü hastalıklarıdır. Bening proksismal pozisyonel vertigo, vestibüler nörit ve Meniere hastalığı en sık rastlanılanıdır:

1. Bening Proksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV); Vertigonun en sık rastlanan periferik sebebi bening proksimal pozisyonel vertigodur.
2. Meniere Hastalığı; İlk olarak 1861 yılında Prospere Meniere tarafından genel semptomlarının ortaya konulduğu bu hastalık idiyopatik semptomatik endolenfatik hidrops olarak bilinir. Meniere hastalığı, iç kulak membranöz labirentinden kaynaklanan, Epizodik vertigo atakları, sensörinöral işitme kaybı, çınlama ve kulakta doluluk hissi bulguları veren bir hastalıktır.
3. Vestibüler Nöritis; Genellikle 24 saatten uzun süren şiddetli baş dönmesi, bulantı, kusma ve dengesizlikle karakterize 8. kranial sinirin bir dalı olan vestibüler siniri etkileyen viral veya postviral inflamatuvar bir bozukluktur. Vestibüler nöritin genellikle uykudan uyanma sırasında oluşması, işitme kaybı ve çınlama gibi semptomların olmaması tanı koymada temel oluşturur.
4. Perilenf Fistülü; Perilenf fistülü (PLF) kafa travması ve baro travmaların yanında hapşırma, ağır kaldırma, ıkınma, öksürme gibi zorlama hareketleri sonucunda, orta kulak basıncındaki çok fazla değişiklikler, beyin omurilik sıvısının (BOS) artan basıncı ile meydana gelmektedir. Perilenf fistülün kendine has bir belirtisi olmamakla birlikte hastalarda kulak dolgunluğu, dengesizlik, işitme kaybı, tinnitus gözlenebilmektedir. Tedavi ilk adımda baş elevasyonu, yatak istiharati, ıkınma gibi zorlayıcı
   hareketten kaçınmadır; Konservatif tedavi ile birkaç hafta sonra düzelme olmazsa cerrahi yama yapılması tavsiye edilir.
5. Labirentit; Labirentit iç kulağın enfeksiyonu veya enflamasyonu sonucunda işitme kaybı ve çınlama, vertigo gibi hastaya rahatsızlık veren şikayetlerle kendini belli eden bir hastalıktır. Baş dönmesi çok fazla rastlanan bir bulgudur. Bulantı ve kusma belirtileri çoğunlukla diğer şikayetlere eşlik eder.
6. Otitis Media; Otitis media (OM), nedeni ve patogenezi ne olursa olsun, genellikle burun boşluğundan başlayan ÜSYE’nin basit bir komplikasyonu olarak ortaya çıkan orta kulak boşluğunun iltihaplanmasıdır. Tinnitus ve vertigo, OM’nin yaygın semptomları olmasa da, insanlar dengesizlik ve/veya kulak dolgunluğu yaşayabilir.
7. Santral Vertigo; Beyin sapı ve beyincik gibi santral yapılara eşlik eden santral vertigo; serebral damar tıkanıklıkları, akustik nöroma, multipl skleroz, kafa içi tümörlerden kaynaklanmaktadır. Bunlar arasında migren, vertebrobaziler tıkanıklıklar ve multipl skleroz santral vertigoya en çok neden olan hastalıklar arasında görülmektedir.
8. Serebellar İnfarkt ve Kanama Serebravasküler hastalıklar, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği vertigonun en yaygın merkezi nedenleri arasında yer almaktadır. Akut spontan vertigo atağı ile başvuran hastada ayırıcı tanı olarak serebellar inme mutlaka yapılmalıdır. Baş çevirme testi pozitif ise hastada akut vestibüler nörit vardır; test negatifse serebellar infark akut vertigo atağına sebep olur. Klinik olarak bunları ayırt etmek zordur.
9. Lateral Medüller Sendrom (Wallenberg Sendromu); Lateral medullar sendrom hastalığı ilk olarak 1895 yılında Adolph Wallenberg tarafından ifade edildiği için ‘Wallenberg sendromu’da denilir. Vertebral arterin oklüzyonu veya posteriyor inferiyor serebellar arterin (PICA) tıkanmasının sonucu
   olarak oluşmaktadır.
10. Vertebrobaziler Yetmezlik; Vertebrobaziler yetmezliğin servikal spondilozda intervertebral disk, Luschka eklemleri ve Faset eklemlerinin bozulması sonucu osteofitler oluştuğu ve bu nedenle vertebral arterin bu yapılara yakın komşuluğu nedeniyle bu yapılarda ve çevresinde oluşan ödemin artere doğrudan basısı sonucunda kan akımının azalmasıyla oluşabileceği bildirilmiştir. Vertebrobaziler sistem tıkanmalarının diğer en önemli nedeninden birisi de arteriosklerozdur.
11. Multiple Skleroz; Multiple skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin (MSS) yangısal demiyelinizan süreciyle oluşan hastalıklardan en çok görülenidir. Vertigonun, MS’li hastaların yaklaşık %20‘sinde gözlendiği tahmini yapılmaktadır. Çoğunlukla 8. kraniyal sinir ve vestibüler nükleuslara yakın olan plaklar sorumlu olmuştur. Vestibüler nörite benzer biçimde periferik karakterde devamlı ve akut vertigo şeklinde oluşabilir. Multiple skleroz atağı yavaş bir şekilde başlar ve birkaç gün içinde en yüksek seviyeye ulaşmış olarak günlerce ve haftalarca sürebilir.
12. Migrenöz Vertigo; Migrenöz vertigonun erken bir belirtisi, sağlıklı küçük çocuklarda aylarca veya yıllarca tekrarlayan şekilde ortaya çıkan kısa vertigo veya dengesizlik, anksiyete ve sıklıkla nistagmus veya kusma atakları ile karakterize edilen çocukluk çağının iyi huylu paroksismal vertigosudur.
13. Migren; Migren, periyodik baş ağrıları ile karakterize edilen bir hastalıktır, ancak hastalar sıklıkla baş dönmesi ve işitme kaybı gibi başka semptomlar yaşarlar ve bazılarında bunlar tek semptomlar olabilir. Migren, geniş bir semptom yelpazesine sahip tekrarlayan bir baş ağrısı sendromudur. Migren tanısı çoğunlukla baş ağrısının özellikleri ve diğer semptomlar dikkate alınarak geriye dönük olarak konur. Migren baş ağrısının nasıl başladığı ve hangi beyin bölgelerinde meydana geldiği yeterince bilinmemektedir. Migren; primer baş ağrıları içinde en önemli yere sahip, patogenezi henüz
    açıklanmamış bir hastalıktır. Aurasız migren (basit) ve auralı migren olmak üzere iki grup olarak sınıflandırılır.

Vertigo tanısı ve tedavisi, genellikle bir doktor tarafından yapılır. Bu süreçte çeşitli adımlar ve testler uygulanabilir. İşte vertigo tanısı ve tedavi sürecine ilişkin genel bilgiler:

Vertigo Tanısı:

1. Hikaye Alımı ve Fizik Muayene: Doktor, hastanın semptomlarını ve tıbbi geçmişini anlamak için detaylı bir hikaye alımı yapar. Ardından fizik muayene ile hastanın genel sağlık durumu, denge problemleri ve diğer belirtiler değerlendirilir.
2. Baş Dönmesi Testleri: Bu testler iç kulak ve denge sistemini değerlendirmek için yapılır. Örneğin, Dix-Hallpike testi gibi manevralarla iç kulaktaki kristallerin yerinden oynaması durumu (BPPV) belirlenebilir.
3. Görüntüleme Testleri: Bazı durumlarda, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) gibi görüntüleme testleri kullanılabilir. Bu testler, iç kulağın, beyin sapının veya diğer ilgili bölgelerin anormalliklerini tespit etmek amacıyla yapılır.
4. Kan Testleri: Bazı durumlarda, kan testleri yapılarak altta yatan bir sağlık sorununun belirlenmesi amaçlanır.

Vertigo Tedavisi:

1. Altta Yatan Nedenin Tedavisi: Vertigonun nedeni belirlendikten sonra, tedavi bu temel nedeni hedef alacaktır. Örneğin, BPPV durumunda belirli baş dönmesi manevraları uygulanabilir.
2. İlaçlar: Vertigo semptomlarını hafifletmek veya kontrol altına almak için antiemetikler (kusmayı önleyen ilaçlar), antivertigo ilaçlar veya kortikosteroidler gibi ilaçlar reçete edilebilir.
3. Fizik Tedavi: Fizik tedavi, dengeyi artırmak ve koordinasyonu geliştirmek amacıyla özel egzersizleri içerebilir.
4. Diyet ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Özellikle Meniere hastalığı gibi durumlarda, tuz alımının azaltılması, kafein ve alkol tüketiminin sınırlanması gibi yaşam tarzı değişiklikleri önerilebilir.
5. Cerrahi: Nadiren, özellikle Meniere hastalığında veya bazı özel durumlarda, cerrahi müdahale gerekebilir.

Vertigo semptomları olan bir kişi, bu semptomlarla ilgili bir sağlık profesyoneli ile görüşmelidir. Bu kişisel değerlendirme ve tanı süreci, uygun tedaviyi belirlemek için önemlidir.