İşaret dili, işitme engelli bireyler arasında iletişim kurmak için kullanılan bir dil biçimidir. El işaretleri, elin konumu, parmak abecesi, dilbilgisel yüz mimikleri (kaşların kalkması, gözlerin açılması dudağın hareketi), vücudun konumu gibi el dışı işaretler işaret dillerinin ortak paydasını oluşturmaktadır. Bu özellikleriyle işaret dilleri görsel‐uzamsal olarak nitelendirilmektedir. Bazı işaret dillerinde tek elin, bazılarındaysa çift elin kullanıldığı parmak abecesi işaret dilindeki kavramların sözlü‐yazılı dillerde karşılığını vermek üzere geliştirilmiştir.

Fransız ve Amerikan İşaret Dilleri tek el ve küçük harflerin kullanımını, Türk İşaret Dili (TİD) parmak abecesi ise büyük harfleri ve iki elin kullanımını esas almaktadır. Ellerin konumu kadar, şekli, hareketi ve yönelimi de işaretlerin temel öğeleridir.

Konuşma dillerinde, ardışık biçimde üretilen sesbirimler ve biçimbirimler, işaret dillerinde eş zamanlı olarak üretilebilmektedir. İşaret dillerinde konuşma dillerinden ayrılan beş temel sesbilimsel parametre bulunmaktadır. Bu parametreleri aşağıdaki gibi belirtmektedir.

• El şekli: Elin açık, kapalı, parmakların düz, kıvrık, kapalı vb. kullanılması
• El yönelimi: Elin yönü (sağ, sol, çapraz, ön, arka, yukarı, aşağı, yan)
• Konum: İşaretin gerçekleşme alanı (göğüs, bel, baş seviyesi ya da üstü, çene hizası vb.)
• Hareket: Kolun, bileklerin, parmakların ve elin hareketi
• Yüz ifadesi: Yüz mimikleri, kaş göz hareketi vb.)
• Yüz ifadesi: Yüz mimikleri, kaş göz hareketi vb.)

İşte işaret dilini kullanan bazı gruplar:

1. İşitme Engelli Bireyler: İşitme engelli bireyler, doğuştan gelen işitme kaybı olanlar veya hayatları boyunca işitme yeteneklerini kaybedenler işaret dilini kullanabilir.
2. Sözlü Dilin Anlaşılmasında Zorluk Çekenler: Bazı işitme engelli bireyler, sözlü dilde iletişimde zorluk yaşayabilir. İşaret dili, onlar için daha etkili bir iletişim aracı olabilir.
3. Aile Üyeleri ve Arkadaşlar: İşitme engelli bireylerin aile üyeleri, arkadaşları veya yakın çevreleri, işaret dilini öğrenerek bu bireylerle daha etkili bir iletişim kurabilirler.
4. İşitme Engelli Topluluklar ve Kuruluşlar: İşitme engelli bireylerin bir araya geldiği topluluklar ve kuruluşlar, işaret dili kullanarak kendi içlerinde iletişim kurabilirler.
5. Eğitim Kurumları ve Öğretmenler: İşitme engelli öğrencilerle çalışan öğretmenler, işaret dilini kullanarak öğrencilerle daha etkili bir iletişim kurabilirler. Ayrıca, işitme engelli öğrencilere işaret dili öğretmek amacıyla işaret dilini kullanan eğitim kurumları da bulunabilir.
6. Tercümanlar ve İşitme Engelli Hizmet Sağlayıcılar: İşaret dilini iyi bilen tercümanlar, işitme engelli bireylerle diğer insanlar arasında iletişimi kolaylaştırabilirler. İşitme engelli bireylerle çalışan sağlık profesyonelleri, danışmanlar ve diğer hizmet sağlayıcılar da işaret dilini kullanabilirler.