DIR/Floortime Nedir?

DIR/Floortime modeli, Amerikalı çocuk psikiyatristi Dr. Stanley Greenspan ve meslektaşı Dr. Serena Wieder tarafından 1980’li yıllarda geliştirilmiştir ve Greenspan, davranışsal yaklaşımların çocuğun bireysel ihtiyaçlarını yeterince karşılamadığını ve gelişimin doğal ilişki temelli süreçlerle desteklenmesi gerektiğini savunmuştur. Bu model; otizm spektrum bozukluğu (OSB), gelişimsel gecikme ve diğer iletişim bozuklukları gibi özellikle gelişimsel geriliği olan çocuklara destek olmak amacıyla ortaya çıkmıştır.

DIR/Floortime, çocukların duygusal, sosyal ve bilişsel gelişimini desteklemeye odaklanan bütüncül bir terapi modelidir. “DIR” ifadesi, İngilizce “Developmental, Individual-differences, Relationship-based” kelimelerinin baş harflerinden gelmektedir. Bunların açıklamaları şu şekildedir:

• Developmental (Gelişimsel): Çocuğun gelişim basamaklarını göz önüne almaktadır.
• Individual-differences (Bireysel Farklılıklar): Her çocuğun duyusal, motor, bilişsel ve sosyal profilinin farklı olduğunu kabul edilmektedir.
• Relationship-based (İlişki Temelli): Ebeveyn, terapist ve çocuk arasındaki ilişkiyi merkez almaktadır.

“Floortime” ise terapistin çocuğun oyun alanına — kelimenin tam anlamıyla yere (floor) — inerek onun ilgisine katıldığı ve ilişki kurduğu bir oyun tekniğidir.

DIR/Floortime  Terapi Modelini Kimler Yapabilir?

DIR/Floortime modeli çok disiplinli bir ekip yaklaşımıyla uygulanabilmektedir. Bu terapi modelini uygulayabilecek meslek grupları şu şekildedir:

• Dil ve Konuşma Terapistleri
• Ergoterapistler
• Özel eğitim uzmanları
• Psikologlar
• Aile danışmanları

Bu modelde terapistler kadar ebeveynler de aktif rol almaktadır. Çünkü çocuğun gelişimini en iyi şekilde desteklemek için evde de etkileşim ve oyun ortamı mutlaka sağlanmalıdır.

DIR/Floortime eğitimi almak, bu yöntemi profesyonel düzeyde uygulamak için gereklidir. Bu eğitimler uluslararası ICDL (Interdisciplinary Council on Development and Learning) onaylıdır.

DIR/Floortime Terapi Modelinin Çocuklar için Önemi Nedir?

DIR/Floortime yaklaşımı, çocuğun içsel motivasyonunu ve ilişki kurma kapasitesini geliştirmektedir. Bu yönüyle, çocuklar şu kazanımları elde etmekte ve geliştirmektedirler:

• Kendilerini ifade etmeye başlar.
• Duygularını daha iyi tanır ve düzenler.
• Sosyal etkileşimlere daha açık hale gelir.
• Oyun becerileri gelişir.
• Zihinsel esneklik artar.
• Problem çözme ve muhakeme becerileri desteklenir.

Özellikle otizmli çocuklarda ortak dikkat, göz teması, sıra alma, jest ve mimik kullanımı gibi sosyal iletişim becerilerinde belirgin ilerlemeler gözlenmektedir.

DIR/Floortime Terapi Modeli Dil ve Konuşma Becerilerini Nasıl Desteklemektedir?

Dil gelişimi yalnızca kelimelerle değil, etkileşimle başlamaktadır. DIR/Floortime modeli tam da bu etkileşimi desteklediği için dil gelişiminde oldukça etkili bir uygulamadır. DIR/Floortime özellikle aşağıda belirtilmiş olan basamaklarda etkin bir rol oynamaktadır:

• Çocuğun ilgisine ve oyununa katılarak karşılıklı etkileşim döngüleri oluşturulur.
• Anlamlı sosyal bağlamlar yaratılarak çocuk konuşmaya karşı motive edilir.
• Çocuğun seslerine, mimiklerine ve jestlerine yanıt verilerek ön-dilsel beceriler desteklenir.
• Yetişkin-çocuk arasında sıra alma, jest, mimik, sesle ifade gibi doğal iletişim biçimlerine karşı teşvik edilir.
• Dil terapisine hazır olmayan çocuklarda bile temel iletişim davranışları gelişmektedir ve böylece konuşmaya zemin hazırlanmış olur.

Dil ve Konuşma Terapistlerinin DIR/Floortime Terapi Modelini Uyguladığı Seanslarında Amaçladıkları Hedefler ve Elde Edilen Gelişmeler Nelerdir?

Dil ve Konuşma Terapistleri, DIR/Floortime yaklaşımını kullanarak çocuğun bireysel duyusal profiline, sosyal etkileşim düzeyine ve gelişimsel yaşına uygun dil müdahalelerini planlamaktadırlar.

DIR/Floortime terapi yaklaşımının kullanıldığı seans sürecinde şunlar yapılmaktadır:

• Terapist, çocuğun ilgisini takip etmektedir (child-led yaklaşımı).
• Çocuğun o anki ilgisi üzerinden oyun ortamı terapist tarafından yaratmaktadır.
• Terapist sözel ya da sözel olmayan ipuçlarıyla çocuğun yanıt vermesini teşvik etmektedir.
• Etkileşim döngüleri kurulur: bakış, ses, jest, mimik ve sözcükler üzerinden karşılıklı iletişim desteklenmektedir.
• Anlamlı bağlamlarda sözcük üretimi desteklenmektedir (örneğin: araba sürerken “vın vın”, top atarken “hop”, yemek yerken “mmm”, “aç”, “ver” vb.).
• Terapist ve ebeveyn arasında ortak hedefler belirlenir ve evde de bu hedeflere ulaşılması için yönlendirme/ler yapılmaktadır.

DIR/Floortime müdahalesi ile yapılan terapi seansları sonrası terapötik kazanımlar şu şekildedir:

• Ortak dikkat süresi uzamaktadır.
• Jest ve mimik kullanımı artmaktadır.
• Sözcük çıkışı başlar veya çoğalmaktadır.
• Cümle kurma becerisi gelişmektedir.
• Konuşma niyeti belirginleşir.
• Taklit becerisi gelişmektedir.
• Ebeveynle kaliteli etkileşim artmaktadır.
• Günlük yaşantıya daha fazla katılım olur.

DIR/Floortime, çocukların doğal gelişimsel ihtiyaçlarına saygı duyarak onları destekleyen, ilişki temelli bir modeldir. Bu yönüyle sadece belirli bir gelişimsel bozukluğa değil, tüm çocuklara yönelik gelişim destekleyici bir yaklaşım sunmaktadır. Günümüzde pek çok gelişimsel dil bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu ve karmaşık iletişim güçlüğü yaşayan çocuk için DIR/Floortime modeli, bilimsel temelli ve etkili bir terapi yöntemi olarak kabul edilmektedir.

Bütün bu bilgiler doğrultusunda  Dil ve Konuşma Terapistleri için bu yaklaşım, çocuğun iletişim temellerini oluşturmak ve etkileşimsel dil gelişimini desteklemek adına güçlü bir araç olduğu kabul edilebilir.