Çiğneme Tüpü Nedir?

Genellikle dayanıklı, toksik olmayan silikon veya kauçuk benzeri malzemeden üretilen; ısırma/çiğneme için özel tasarlanmış, ağızda güvenle kullanılabilen terapötik araçlar ‘Çiğneme Tüpleri’olarak adlandırılmaktadır (Chewy Tubes, t.y.).

Dil ve konuşma  terapistleri, ergoterapistler ve beslenme uzmanları tarafından; ağız-duyu (oral sensory), ağız-motor (oral motor) ve çiğneme/ısırma becerilerini geliştirmek için önerilirler. Bu araçlar yiyecek olmayan, tekrarlı oral girişimlere güvenli bir yüzey sağlar ve çenenin güçlenmesine, diş gıcırdatma (bruksizm) kontrolüne ve çiğneme becerilerinin öğretilmesine yardımcı olabilir (Chewy Tubes, t.y.).

Çiğneme Tüpleri Çeşitleri Nelerdir?

Literatürde ve piyasada birden çok biçim ve dokuda çiğneme tüpleri bulunmaktadır; seçim terapötik amaca, kullanıcının ağız duyusal tercihine ve yaş/çene gücüne göre yapılır. Başlıca çeşitler şu şekildedir:

1. Düz (solid) tüpler : tek tip yüzeyi olan, başlangıç seviye oral keşif için uygundur (Chewy Tubes, t.y.)

2. Tırtıklı / dokulu tüpler : yüzeyinde çıkıntılar/knob’lar bulunan modeller; ekstra duyusal uyarım sağlar, duyusal arayışı olan bireylerde tercih edilebilir (Chewy Tubes, t.y.).

3. Hollow (içi boş) veya saplı modeller : tutma kolu veya sapı olan, güvenli kavrama sağlar; bazıları çiğneme esnasında daha esnek tepki verir (Kapitex Healthcare, 2016).

4. Farklı sertlik dereceleri : yumuşak, orta veya sert seçenekler; çene gücü ve terapötik hedefe göre kademeli olarak değiştirilir.

5. Marka/spesifik tasarımlar : Chewy Tubes® gibi patentli/markalı ürünler, özel programlarla (ör. “jaw rehabilitation program”) birlikte tanıtılmaktadır (Chewy Tubes, t.y.).

Çiğneme Tüpleri Hangi Amaçla Kullanılır?

Çiğneme tüplerinin klinik kullanım alanları şunlardır:

1. Çiğneme becerilerinin öğretilmesi / rehabilitasyonu: Çiğneme motorik hareketini başlatma, ısırma gücünü arttırma ve yiyecek tekstürlerini tolere etmeye yönelik alıştırmalardır. Bu amaçla hem pediatrik beslenme bozukluklarında hem yetişkinlerde (ör. inme sonrası çiğneme problemleri) kullanılmaktadır (Wilson, Simione & Polley, 2021).

2. Ağız-motor güçlendirme: Çene kaslarını çalıştırmak, çiğneme sırasında daha koordineli kas aktivitesi sağlamaktır (Kapitex Healthcare, 2016).

3. Duyusal düzenleme / oral stimülasyon: Özellikle duyusal arayışı olan çocuklarda (ör. otizm spektrum bozukluğu, duyusal işlemleme bozukluğu) güvenli bir çiğneme hedefi sunarak zararlı nesneleri ısırmayı azaltmak ve kişinin kendini sakinleştirmesine yardımcı olmaktır (Chewy Tubes, t.y.).

4. Bruksizm (diş gıcırdatma) ve diş ısırma davranışları ile başa çıkma: Çiğneme tüpleri alternatif bir çiğneme yüzeyi sağlayarak uygunsuz ısırma davranışlarının azaltılmasına yardımcı olabilir (Chewy Tubes, t.y.).

5. Ağız hijyeni/pratik amaçlı kullanım: Gıda bulunmayan yüzeylerle güvenli oral keşif/alıştırma ve terapötik uygulamalardır.

Yukarıda belirtilen amaçların her biri literatürde bildirilen kullanım alanlarıdır; ancak etkili ve güvenli uygulama için bireysel değerlendirme gerekli olduğu unutulmamalıdır (Wilson, Simione & Polley, 2021).

Çiğneme Tüpünün Etkisi Nedir?

Çiğneme tüpleri, işlevsel çiğneme ve ağız-motor becerilerinin öğretilmesi, duyusal düzenleme ve zararlı çiğneme davranışlarının azaltılması için kullanılan güvenli, gıda-dışı terapötik araçlardır (Chewy Tubes, t.y.).

Mevcut araştırmalar, çiğneme tüplerinin terapötik olarak umut verici olduğunu gösterse de, alanda yüksek düzey randomize kontrollü çalışmaların ve ortaklaşa rehberlerin hâlâ sınırlı olduğu bildirilmektedir. Sistematik incelemeler ve literatür değerlendirmeleri; duyusal stimülasyon, oral-motor egzersizler ve işlevsel çiğneme pratiğinin değişik kombinasyonlarının kullanıldığını; ancak uygulama protokollerinde tutarsızlıklar ve klinik heterojenite bulunduğunu raporlamaktadır. Bu nedenle, bireysel hasta ihtiyaçlarına göre planlanmış, hedefli ve izlem içeren uygulamalar önerilmektedir (Wilson, Simione & Polley, 2021).

Güvenli kullanım için profesyonel değerlendirme, uygun model seçimi, hijyen ve sürekli izlem gereklidir. Çiğneme tüpleri klinik uygulamalarda yaygın ve pratik bir araçtır; fakat etki büyüklüğü ve en iyi uygulama formatı konusunda daha fazla yüksek kaliteli araştırmaya ihtiyaç vardır (Wilson, Simione & Polley, 2021).

Kaynakça

• American Speech-Language-Hearing Association. (t.y.). Pediatric feeding and swallowing. https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/pediatric-feeding-and-swallowing/
• Chewy Tubes. (t.y.). Chewy Tubes® resmî web sitesi. https://chewytubes.com
• Kapitex Healthcare. (2016). Chewy Tubes® product catalogue [PDF]. https://kapitex.dk/wp-content/uploads/2016/05/chewy-tubes.pdf